TORON

TORON

Careta Pendek HR Kamari

Ebbis Akas takèpè’ è ngattengngadhâ arossa banjèr sapèda montor bârâ’en parapadhân Kènjèran. Paghulina ambhet amarghâ salèyotta bhârâng kènè’ sè paḍâ agher tako’ èperrè lampu mèra polè. Ting! Ting Ting!!!! “Co’! Pagenna mon asapèda’ân cong!!” Pèsona orèng nambaè bârnana sowara klakson sè paṭang saot akanta ocèna mano’ addhâs nyarè pakan.

È ḍalem ebbis ta’ kala rammèna, bâḍâ sè nèlpon sambi rat-taradhân, bâḍâ sè ngamèn ngangghuy bhutol sè è ḍâlemmme aèssè beddhi, bân ajhuwâlân. “Cang-kacang! Sè’-nasè’!” Sowarana nambaè bârna è bâkto jiya, sambi ngalèbâddhi katojudhân sè la possa’ kangan kacèr.

“Kacang Cong? Nasè’? Iya’ ra, mara belli, sambi ghu’ghângghu, wa’ la lampu mèra polè, dhina nang-tennang, pasabbhâr.”

Kakè ghun alèrèk kessap bi’ mata sè marè ngemmeng.

***

“Ta’ toronna kakè cong!?”

“Enje’ Nyè’, ya’ terro alongpolongnga bi’ na’kana’, taon ḍâteng la ta’ bisa atemmo polè.” Jâwâbbhâ Kakè lèbât bârung sè ghun bisa nèlpon. Akèngpakèng bi’ kaca akanta jhuko’ tarung neng aquarium.

“Jhâ’ las-tellas rèya cong, tarètanna kakè toron kabbhi.”

“Iyâ Nyè’ kan ghi’ bâḍâ taon ḍâteng.” jâwâbbhâ kakè, sè malemmes pamèntana Ennyè’.

“Iyâ, la ta’ rapa Cong, ḍumalem marèna bhâjâng Eid ètèlponna Cong yâ.”

“Iyâ Nyè’, pas ano…..” Kakè mang-mang sè maḍâpa’a.

“Apa Cong?” Nyè’ langsong nabâng mang-mangnga kakè panasaran ḍâ’ apa sè terro èpaḍâpa’a. Sambi narèk nyabâ, kakè mategger abâ’. “Ṭang pèssè la taḍâ’.” Kakè narek nyabâ polè, lebbi nèngkè’ ḍâri sabellumma marghâ la ngalèbâddhi sèttong parkara sè èkatako’è.

“Jhâ’ ghi’ ta’ ollè sabulân rèya Cong?”

“Iyâ, teppa’ bânnya’ kaparlowan è kamar.”

“Yâ ḍâgghi’ la èkèrèmma ka Ustadz Kusairi, Bâḍâ polè?”

“Taḍâ’ Nyè’ jiya to’.”

Marèna notop tèlpon kakè abâli ka kamar sè èssèna dupolo orèng, kalambhi abhâlâkaran lebbiyân ḍâri kapal rosak, è bun pèngghirâ ajhijhir lemari soson duwâ’ ghenna’ bi’ nyamana. Bârnana la talbu, polana lemari jiya sangkolan ḍâri rèng-orèng sabelluma kakè.

“Ḍâ’râmma? ta’ molè kan kakè?” Tanyana sala sèttong orèng sè bâḍâ è kamar.

“Enje, ta’ molè sèngko’.” Kancana kakè akopa’ bhunga sambi aghellâ’.

“Lâââ, bhender jiya, apa jhâ’ ghun tellasân kurban, dhina no-tonoan è ḍinna’ bhâi, paḍâ bânnya’ dhâghing ḍâgghi’.”

Kakè ghun noro’ buntè’ ghellâ’en  na’kana’ sè la marè ètoro’è pamèntana. Atèna kakè aromangsa ta’ nyaman sè nolakka pamèntana cakanca kamar sè la bâllu’ taon apolong, tapè ta’ molè teppa’ tellasân kurban paḍâ ta’ nyamanna bilebbi kaangghuy kakè bân satarètanan.

Kamar rèya èssèna ḍâri rèng man-ḍimman. Bâḍâ sè jhâuna kodhu alangngoy tasè’ lèma arè lèma malem, kaḍârina abit mon la toron dhâlâ aropa jhuko’, bâḍâ sè ghun cokop 30 mennèt, bâḍâ sè ḍâri lowar naghârâ. Kakè maso’ bitongan ta’ semma’ bân ta’ jhâu. Tatemmona kakè bi’cakanca bisa èkoca’ takdèr, alongpolong saabiddhâ ballu’ taon madhâddhi rassana lebbiyân ḍâri tarètan dhibi’.

“Mayu manḍi, pasenan para’ maghribbhâ.”

“Iyâ, sapolo mennèt agghi’ kalowar Ustad Kusairi.”

***

“Allohumma sholli ala sayyidina, muhammadin sholatan taj’aluna, biha min ahli ‘ilmi dhahiran wa batinan, wa tahsyuruna bi ‘ibadika sholihina….”

Monyèna sholawât Ilmi karanganna Syaikhona Kholil molaè èkèding, ajhâlân sajân semma’ bân maso’ ḍâ’ sakabbhina kamar sè bâḍâ è gedung rèya. Bâkto sobbhu ghi’ korang satengnga jhâm agghi’.

“Jhaghâ jhâghâ!” Sambi maghârâbhâk labângnga kamar sè ghi’ akancèng bân lampuna matè, tanang kanganna negghu peccot, ghâbây ko’nako’è na’kana’ sè melarat jhâghâ.

“Mayu, mayu, dhuli toron wa’ monyèna Ustad Kusairi la semma’.”

“Sendi ghâllu, ghi’ ngantok.”

“Abbââ!! Mayu ko, wa’ orèngnga nyambi peccot.”

Tiyes! Tiyes! Monyèna kètessa peccotta Ustad Kusairi la molaè è kèding sajân semma’ ka kamarra kakè.

“Ghi’ ngala’a sabon ghellu.”

“Ta’osa, ngala’ wudu’ è masjid bhâi, antri jeddèngnga.”

Braaak! Labângnga kamara kakè langsong aḍârḍâr. È bun tèngngana maddhek rajâ orèng akoca’an potè, kalambhina ettop terrosan sè ta’ paḍâ potèna. Alèssa acampo, bibirrâ tebbel abârna groso’, èlongnga lèbâr kèng ta’ patè bhângèl.

“Jhâghâ, jhâghâ! Sobbhu!”

“Èngghi Tad, nèka’ la toronna.”

“Dhuli!”

Ustad Kusairi notop bhentakka bi’ kètessa peccot è tanang kanganna sè èyara’aghi ḍâ’ ngèn-angèn sè ḍâlem kamar. Ta’ merrè ka orèng, tapè cokop maburung ngantokka kakè bân sakanca’an. Sowarana peccot lebbi maghâsèk na’ kana’ kalowar kamar bân toron ka masjid.

“Jâ’ apa Ustad Kusairi rowa!”

“Ta’iyâ, lebbiyân ḍâri malaèkat Monkar Nakir”

“Mon èngan rowa, bânnè malaèkat Monkar Nakir polè, lebbi mèrèp ka Malaèkat Malèk”

“Iyâ, bhender, hahaha.”

Na’kana’ kalowar bi’ tèngka’ sè lebbi santa’ ḍâri biyasana. Majhâu ḍâri manossa sè nyaropaè Malaèkat Malèk. Manossa rowa ghi’ nerrossaghi tugassâ maso’ ka markamar sè na’kana’en  liya’ jhâghâ.

“Jhâghâ, jhâghâ!, Toron!, Sobbhu!” Tiyes! Tiyes!

“……….fi Dunyana wa ukhrana wa ‘ala alihi wa shahbihi wa sallim.” Tiyes! Tiyes!

***

“Sèngko’ ango’ ta’ toronna teppa’ tongarè.” Sambhiddhâ  Kaka’na kakè sè sarèyang, “Teppa’ mèrammèna ṭang satè, dhina ango’ sanmèsan tellasân kurban bhâi.” Tambana.

Arèya dhâddhi alasanna kakè, arapa ma’ kodhu molè teppa’ tellasân rè rajâ. Kakè bhingong ḍâ’râmma sè malessa kandhâ èngan jiya ka Kaka’.

“Tapè mon è kèrpèkkèr, masa’ patot akompol bi’ kalowarga èporop dhunnya, ta’iyâ lè’?”

“Iyâ ka’.” Alè’en kakè nyambhidhi.

Kakè pareppa’en arèngkèssan è kamarra, kalambhi maso’ ka ḍâlem tas dhâlâ malemmbhung. Nèyatta abâliyâ nyarè èlmo. Kocca cèlleng la notobhi cètak sè paḍâ cèllengnga. Tanang kacèra kakè negghu’ kardossa emmie abâk malembhung aèssè laolana Nyè’, bun attasa atotop dhâlubângnga mènnya’ marè ta’ èpperrè abu teppa’ è jhâlân bân ajâgâ laolana pagghun anga’. Kakè nemmonè Ennyè’ sè ju’toju’ è ḍâpor, sarong bhâtèkka abârna soklat sè lakaran èyangghuy hosos amassa’ to’. Mowana lamolaè kèro’ abârna tana bândung, obânna la para’ topoa sacètak.

“Mangkaddhâ cong?”

“Iyâ Nyè’.” kakè negghu’ tanang gherrâ’ sè ghi’ bhuru èbeccoè, cètakka kakè manondu’ sampè’ tatemmo èlong ḍâ’ kolè’ sè abâu bhâbâng, konyè’ cabbhi bân palappa ḍâpor sè laèn. 

“Ajhâr sè bhâjheng Cong. ” Ḍhâbuna Nyè’ sambi ngosar cètakka kakè.

***

Allohu Akbar. Lailaha illalloh……….

Sowara adzân è kèḍing bânnè ḍâri attas, tapè ḍâlem lobang tana bânḍung è seddhi’en romana kakè. Tan-tarètan, bhâlâ tatangghâ akompol sambi’ nondu’ alènglèngè lobâng sè molaè ètotoppa.

“Manabi bâḍâ tangghungngan sè ghi’ ta’ sempet èpamarè sareng mayyit panèka, bisa ḍâ’ kaulâ. Kaulâ potra sarèyangnga orèng panèka!.” Oca’en tarètanna kakè teppa’ la petpet. Arè la molaè matampes bârna konèng abâk mèra, tatangghâ la paḍâ bânnya’ molè. Sè akarè ghun kakè satarètanan.

“Arapa ma’ tellasân kurban bâri’ ta’ toron kakè Cong?”

“Kèng terro alongpolonga bi’ cakanca ka’, taon ḍâteng la paḍâ molè ka romana bâng-sèbâng.”.

Kaka’en kakè ghun narèk nyàbâ “Kalowarga pas èporop kanca.”

***


Terjemahan Bahasa Indonesia

PULANG

Cerpen karya HR Kamari

Sebuah bus AKAS (Antar Kota Antar Selat -red) terjebak di antara membludaknya sepeda motor di barat perempatan Kenjeran. Geraknya tersendat karena liuknya kendaraan-kendaraan kecil yang sepertinya takut terkena lampu merah lagi. 

Tiiin! Tiiin! Tiiin!!! “Cok! yang benar kalo berkendara, cong!” Umpatan orang mewarnai riuh klakson yang saling bersahutan seperti ocehan burung Adas yang sedang mencari makan.

Di dalam bus itu pun tak kalah ramai. Ada yang menelepon sambil berteriak-teriak, ada yang mengamen menggunakan botol yang di dalamnya berisi pasir, serta ada yang berjualan, “cang-kacang! Si-nasi!” suaranya pun turut mewarnai suasana di waktu sibuk itu, menjajakan dagangan sambil melewati tempat duduk bus yang telah penuh di kanan kirinya. 

“Kacang, cong? Nasi? Ini lho, dibeli saja, sambil dicemil, itu lampunya merah lagi. Udah tenang aja, yang sabar.”

Kamu hanya melirik kasar dengan mata yang habis sembab.

***

“Kamu nggak toron1, cong?”2

“Nggak, Nye,3 ini mau kumpul sama teman-teman, tahun depan sudah nggak bisa bertemu lagi.” jawabmu lewat warung yang hanya bisa menelepon (wartel –red), berhadap-hadapan dengan kaca ibarat ikan Tarung di akuarium.

“Ini kan lagi lebaran, ya cong. teman-temanmu sudah toron semua.”

“Iya Nye, kan masih ada tahun depan,” jawabmu mencoba menolak halus permintaan ibumu.

“Iya Nye, terus anu…” kamu ragu ingin menyampaikan sesuatu.

“Apa, cong?” Ibumu langsung mengejar keraguanmu, penasaaran dengan apa yang hendak kamu sampaikan. 

Sambil menarik nafas, kamu memantapkan diri. “Uangku sudah habis,” ujarmu sambil kembali menarik nafas, kali ini lebih rendah dari sebelumnya karena telah menyampaikan hal yang kamu takutkan.

“Kan masih belum ada sebulan, ini cong?”

“Iya, kebetulan banyak keperluan di kamar (pondok pesantren -red).”

“Iya nanti ibu kirim ke Ustadz kusairi. Ada lagi?”

“Nggak ada, Nye. Itu saja.”

Setelah menutup telepon, kamu kembali ke kamar yang diisi oleh dua puluh orang, dengan baju-baju yang berserakan melebihi kapal rusak, yang di pinggirnya berjejer lemari susun dua, lengkap dengan label nama yang tertera. Warnanya sudah memudar, sebab lemari itu merupakan peninggalan dari orang-orang sebelum kamu. 

“Gimana? Kamu nggak pulang, kan?” Tanya salah satu orang yang ada di kamar.

“Nggak, aku nggak pulang,” lantas temanmu bertepuk tangan sembari tertawa riang.

“Laaa, udah bener itu, kan cuma lebaran kurban. Mending kita bakar-bakar aja di sini, nanti juga dapat banyak daging kok.”

Kamu lantas ikut-ikutan tertawa mengikuti temanmu yang pintanya sudah keturutan. Hatimu merasa tak enak untuk menolak permintaan teman sekamar yang sudah delapan tahun bersama, tapi tidak pulang saat lebaran kurban, turut merasakan sama-sama tak enaknya tak pulang.

Kamar yang kamu tempati ini isinya orang dari mana-mana. Ada yang saking jauhnya harus menyeberang laut lima hari lima malam, yang saking lamanya, jika turun dari kapal, sudah serupa ikan. Ada yang hanya cukup 30 menit saja, ada juga yang dari luar negeri. Sementara kamu termasuk dari tempat yang tak dekat dan juga tak jauh. Bertemunya kamu dengan teman-temanmu termasuk takdir, berkumpul sekamar bersama selama delapan tahun menjadikan kalian serasa lebih dari saudara sendiri. 

“Ayo mandi, sudah hampir maghrib.”

“Iya, sepuluh menit lagi Ustad Kusairi keluar.”

***

“Allohumma sholli ala sayyidina, muhammadin sholatan taj’aluna, biha min ahli ‘ilmi dhahiran wa batinan, wa tahsyuruna bi ‘ibadika sholihina….”

Suara Sholawat Ilmi karangan Syaikhona Kholil muloi terdengar kian dekat memasuki seluruh kamar yang ada di dalam gedung ini. Waktu subuh kurang setengah jam lagi.

“Bangun, bangun!” sambil menghantam pintu kamar yang masih terkunci dan lampunya masih mati, tangan kanan sosok itu memegang pecut untuk menakut-nakuti anak-anak yang sulit dibangunkan.

“Ayo, ayo, cepat turun. Itu suara Ustad Kusairi sudah dekat.”

“Bentar lagi lah, masih ngantuk.”

“Abbaaa!4 Ayo, itu orangnya bawa pecut.”

Cetass, cetass! Bunyi lecutan pecut Ustad Kusairi terdengar kian dekat ke arah kamar.

“Masih ambil sabun dulu, nih.”

“Nggak usah, ambil wudhu di Masjid aja, kamar mandinya antre.”

Braaak! pintu kamar langsung terbuka lebar. Di tengahnya berdiri tegak seseorang berkopiah putih. Bajunya tertutup terusan yang tak kalah putihnya. Alisnya menyatu, bibirnya tebal berwarna pudar, hidungnya lebar tapi tak begitu jembar.

“Bangun, bangun!” Subuhan!”

“Baik tad, ini mau turun.”

“Cepat!”

Ustad Kusairi menutup bentakannya dengan lecutan pecut di tangan kanannya yang diarahkan ke lubang angin yang ada di dalam kamar. Tak kena ke siapapun, tapi cukup membuyarkan kantuk kalian semua. Suara pecut mempercepat langkah anak-anak untuk keluar kamar dan turun menuju ke Masjid.

“Apaan sih, Ustad Kusairi tuh.”

“Lah iya, ngalah-ngalahin malaikat Munkar Nakir aja.”

“Kalau kaya gitu udah bukan malaikat Munkar Nakir lagi, lebih mirip malaikat Malik sih.”

“Iya betul, hahaha.”

Anak-anak keluar dengan langkah lebih cepat dari biasanya, menjauh dari sosok manusia yang menyerupai malaikat malik. Sementara itu sosok tersebut meneruskan tugasnya masuk ke kamar-kamar yang isinya anak-anak yang malas untuk bangun.

“Bangun, bangun! Turun!” Cetass! Cetass! Cetass!

“……….fi Dunyana wa ukhrana wa ‘ala alihi wa shahbihi wa sallim Cetass! Cetass!

***

“Aku mending nggak toron pas hari raya,” ujar kakak sulungmu.

“Pas usaha sateku lagi rame-ramenya lagi. Mending sekalian pulang pas lebaran kurban aja.” imbuhnya.

Ini menjadi alasan mengapa kamu harus pulang ketika lebaran hari raya kurban. Kamu bingung bagaimana hendak membalas omongan semacam itu kepada kakakmu.

“Tapi kalau dipikir-pikir, masa pantas, waktu untuk kumpul sama keluarga ditukar dengan urusan duniawi? Iya nggak, dik?”

“Iya kak,” timpal adikmu.

Kamu kala itu sedang berkemas-kemas di kamar, memasukkan baju ke dalam tas hingga menggelembung, berniat untuk kembali menuntut ilmu. Peci hitammu menutupi kepala yang sama legamnya. Tangan kirimu menjinjing kardus bekas mie instan yang juga agak menggelembung berisikan bekal masakan dari Ibu, sementara bagian atasnya tertutup kertas minyak agar tak terkena debu jalanan dan juga agar menjaga masakan tetap hangat. 

Kamu lantas menemui ibumu yang sedang duduk-duduk di dapur. Sarung batiknya berwarna cokelat yang memang biasa beliau kenakan khusus untuk memasak. Wajahnya mulai keriput sewarna dengan tanah liat. Ubannya pun sudah hampir menutupi kepala. 

“Mau berangkat, cong?”

“Iya, Nye.” Kemudian kamu meraih tangan kasar yang baru saja dibasuh itu, lantas kamu menundukkan kepala sampai hidungmu menyentuh kulit yang beraroma bawang, kunyit, cabai, serta rempah dapur lainnya.

“Belajar yang rajin, cong,” pesan Nye sambil mengusar kepalamu.

***

Allohu Akbar. Lailaha illalloh………. 

Kumandang adzan terdengar bukan dari atas langit, namun dari dalam lubang tanah liat dekat rumahmu. Sanak saudara dan para tetangga berkumpul sambil menundukkan kepala mengelilingi liang yang mulai ditimbun secara perlahan. 

“Jika ada tanggungan yang belum sempat diselesaikan oleh sang mayit, bisa langsung ke saya saja. Saya putra sulungnya beliau,” ujar kakakmu ketika jenazah telah dipendam. 

Hari bertempiaskan warna kuning kemerahan dan para tetangga telah banyak yang pulang. Yang tersisa tinggal kalian bersaudara.

“Kenapa pas lebaran kurban kemarin kamu nggak toron, cong?”

“Aku cuma ingin kumpul sama teman-teman, kak. Tahun depan semua sudah sama-sama pulang ke rumah masing-masing.”

Kakakmu hanya menarik nafas, “keluarga kok ditukar dengan teman.”

***


Catatan Penerjemah5:

1 “toron” dalam Bahasa Madura bisa berarti “turun” secara harfiah atau “pulang ke Madura” secara kiasan. Dalam konteks cerita ini, lebih ke arti kedua. Jadi penerjemah mengartikannya “pulang”, bukan berarti “turun” dari bus.

2 “cong” merupakan kependekan dari “kacong”, yang berarti “nak” atau “anak” untuk anak laki-laki dalam bahasa Madura.

3 Di beberapa daerah di Madura, “Nye” atau “Nyai” merupakan sapaan untuk Ibu.

4 Seruan dalam bahasa Madura untuk mengekspresikan rasa heran atau ketidaksetujuan.

5 Penerjemah: Rizqi Nurhuda Ramadhani

Penulis menjuluki dirinya sebagai Multi Passion Person, tumbuh di Samsel (Sampang Selatan), memiliki ketertarikan dalam dunia Desain Grafis, komedi, dan pelestarian Bahasa Madura.

Baca Juga
TUKANG OJEK JATUH CINTA

TUKANG OJEK JATUH CINTA